werklandschap EET

Print

Utrecht Manifest No. 4
Op 8 december 2011 opende de vierde editie van ‘Utrecht Manifest, biënnale voor social design’, met als titel Het Nieuwe Werklandschap. Tijdens deze aftrap werd Rotsoord tot Werkoord verklaard en zijn vier hoofdprojecten van Het Nieuwe Werklandschap van start gegaan. De biënnale duurt van december 2011 tot en met juni 2012 en heeft het karakter van een ‘ontwerpend onderzoeksproject in ontwikkeling’ waarbij de focus ligt op het gebied Rotsoord en haar bewoners. De vierde editie van Utrecht Manifest vindt plaats onder de artistieke leiding van Jurgen Bey, in samenwerking met de curatoren Studio Makkink & Bey, Sophie Krier, Christel Vesters en Ester van de Wiel.

Het Nieuwe Werklandschap
Het centrale thema voor deze editie van Utrecht Manifest is het potentieel van ‘het werklandschap’ als ontwikkelingsmodel voor onze binnensteden. In veel steden, waaronder de Utrechtse wijk Hoograven, verdwijnt de industrie uit het stedelijk weefsel om plaats te maken voor bijvoorbeeld een nieuw appartementcomplex. Tegelijkertijd is onze arbeidsmarkt en de manier van werken drastisch aan het veranderen. Deze verschuivingen hebben ingrijpende gevolgen voor de sociale en economische, en dus maatschappelijke structuren in onze wijken. Maar hoe ontwikkelen steden een structuur die wel inspeelt op de nieuwe omstandigheden? Hoe creëren we een stedelijk landschap als levend, lerend en werkend landschap? Het Nieuwe Werklandschap stelt voor om bedrijvigheid – uiteenlopend van kleinschalige, ambachtelijke productieplekken tot ultra-tech flexwerkers – weer een centrale plaats te geven in het straatbeeld. Aan de hand van vier projecten onderzoekt Het Nieuwe Werklandschap de meerwaarde van dit model voor bijvoorbeeld sociale cohesie, een duurzame invulling van ons mobiliteitsvraagstuk, economische duurzaamheid en nieuwe vormen van de overdracht van kennis en vaardigheden. Met dit thema plaatst Utrecht Manifest design in het hart van een sociaal-economisch (en daarmee) maatschappelijk veranderingsproces.

werklandschap EET
Startpunt voor het project werklandschap EET, een van de vier deelprojecten, is het in kaart brengen van het lokale potentieel voor voedselproductie in het gebied Rotsoord. Hoe smaakt Rotsoord? Biedt het industriegebied een voedingsbodem voor een eetbaar landschap? Kunnen we, in samenwerking met amateurs en professionals op het gebied van voedsel-productie, tools en strategieën ontwikkelen om Rotsoord als culinaire werkplaats op de kaart te zetten?

De ontwerpers van werklandschap EET

Nienke Sybrandy
Het Vijfde Seizoen

SONY DSC

Werktuig: Desktoop

In samenwerking met: Jeroen Wand
Klaske Oenema: Hoorspel ‘het Kantoor’

Q_Kan er op de werkplek voedsel verbouwd worden? Wat is de invloed van het kunstmatige vijfde seizoen op de teelmogelijkheden? Hoe zit een werkdag eruit als je bureau tegelijkertijd een kweek- en oogstplek is?

In haar onderzoek richtte Nienke Sybrandy zich op de vraag of er op de werkplek voedsel verbouwd kan worden. Naast de vier seizoenen buiten biedt het kantoorlandschap een vijfde seizoen. Dit kunstmatige seizoen, waar het altijd licht, droog, onbewolkt en 20 graden is, biedt de mogelijkheid gewassen te telen die aansluiten bij de lunch. De kantooragenda wordt gemengd met de kweekkalender. De Desktoop biedt een plek waar werken en kweken samenkomen. Werkend aan de Desktoop wordt de werknemer door zijn gewassen omringt die hij terloops verzorgt. Het ladenblok onder het bureau, overbodig geworden doordat er minder gebruik wordt gemaakt van papier, is omgebouwd tot kas. De bureaulamp doet dienst als groeilamp. Welke nieuwe gebruiken en tradities zullen er ontstaan in het vijfde seizoen als de kantoorgrond in gebruik genomen wordt?

Dorus Faber + Petra Hekkenberg
Utrechtse Spoorpunt

SONY DSC

Werktuig: Utrechtse Spoorpunt Express

Q_Welke typisch Utrechtse gerechten of producten zijn er? Zijn deze op de Utrechtse markten herkenbaar als lokale specialiteit? Op welke wijze worden ze aan de man gebracht tijdens de dinsdagmarkt op het Smaragdplein?

Tijdens de dinsdagmarkt op het Smaragdplein in Hoograven zijn er maar weinig lokale producten te vinden. Hoewel alle marktkooplieden en venters direct uit de regio komen verkopen ze geen streekproducten. Als reactie ontwerpen Dorus Faber en Petra Hekkenberg de ‘Utrechtse Spoorpunt Express’, een mobiele kar  die ingezet wordt tijdens de wekelijkse versmarkt. Het typisch Utrechts koekje ‘de spoorpunt’ gaat Utrecht op de markt vertegenwoordigen. De ‘Utrechtse Spoorpunt Express’ haalt bij de bakkers uit de buurt koek- en broodkruimels op die overblijven na het bakproces. Op de markt worden de kruimels vermalen en na toevoeging van roomboter in een taartvorm geperst. Nadat de bovenkant een roze glazuur laag heeft gekregen wordt de taart in punten gesneden; De Spoorpunt is klaar om geproefd te worden. Heerlijk met een kopje thee.

 

Utrecht Kiemt
Eetbare Biotopen Utrecht

SONY DSC

Werktuig: De Kwekerij zonder Land

Ontwerpers: Casper Schuuring + Frank Stroeken +
Noël van Dooren + Marcel Blekendaal
Met medewerking van: Tom Woerdenbach,
Marijne Beenhakker en Akke Brink

Q_Hoe kunnen we industriële biotopen inzetten voor voedselproductie? Kan de stedeling zelf of collectief voedsel verbouwen in zijn wijk? Kan het groen in de legenda ook eetbaar zijn? Welke biotopen treffen we aan in het werklandschap? Wat kan er in dit landschap geteeld worden? Wie is de stadboer?

De Kwekerij zonder Land jaagt een maand lang stadslandbouw in Utrecht aan. In de Kwekerij vind je de kaart te zien die voor het project Utrecht Kiemt! gemaakt is. Die kaart daagt uit tot een discussie over de mogelijkheden van stadslandbouw in de stad. De Kwekerij is een mini-tuincentrum waar 2500 planten te vinden zijn: de gewassen druif, framboos, aardbei, klimboon, pompoen, sla en groentekiemen. De Kwekerij geeft je tegen een symbolisch bedrag planten mee. Je plant die in Utrecht en kweekt ze met zorg verder op. Dat kan een veilige plaats zoals het balkon en de achtertuin zijn, maar beter is een meer prikkelende plek: het plantsoen, een plat dak, een leegstaand kantoor. Neem je een plant mee, stuur dan een foto terug die toont waar je de plant poot. De foto’s worden in de Kwekerij opgehangen, zodat die in de loop van een maand zijn planten kwijtraakt en 2500 foto’s rijker wordt.

 

Lucas Mullié + Digna Kosse
Voedselconvertors

_DSC0142

Werktuig: Biotopische Werktuig, Membraamfabriek, Kruidenfilter, Cyclische Rumtopf

Q_Wat is de relatie tussen voedsel en tijd? Kan voedsel verser worden doordat het ouder wordt? Zijn er alternatieve methodes van conserveren die niet alleen het oogstmoment uitstellen, maar tegelijkertijd ook smaak- en textuurveranderingen teweeg brengen?

Voedselconvertors zijn kleine fabriekjes waarin tijd een kwalitatieve invloed heeft op voedsel. Vier voedselconvertors zijn uitgewerkt en worden in mei getest.

A.  Een Biotopisch werktuig is een installatie waar 1000-jaren eieren geproduceerd worden.

B.  Voedselmembranen zijn kleine maaltijden die opgesplitst worden in twee componenten. Deze componenten worden gescheiden door een membraan dat langzaam oplost. Op het juiste moment komen de componenten bij elkaar, waarbij het membraan zelf het laatste ingrediënt van het gerecht is.

C.  Het kruidenfilter vertraagt een vloeistof, waardoor deze tijd heeft om op smaak te komen. Een voorbeeld is een salade, waarbij de dressing langzaam door het filter loopt, en dan pas op de sla terecht komt.

D.  De cyclische rumtopf is een instrument, waarbij opscheppen van voedsel, en nieuw voedsel bereiden samenkomen. Het voedsel gaat door een vloeistof, waar het op smaak komt en komt dan weer naar boven voor consumptie.

 

Maaike Bertens
De Pestohalte

SONY DSC

Werktuig: Mobiele pesto keuken waarop gekweekt,
geproduceerd, bereid en geconsumeerd wordt.

In samenwerking met: Jozef Bertens en de koks
Edwin Flores, Eric Miete en Caroline Zeevat.

Q_De werkweek kent momenten van ontspannen, wachten en pauzeren. Kan deze pauzetijd ingezet worden voor het kweken, bereiden en consumeren van voedsel op straat? Wat kan je in één week kweken? Wat zijn de Utrechtse ingrediënten en welke route leg je af om die te verzamelen?

De nieuwe werker is snel en slow tegelijk. Werk en vrije tijd lopen steeds vaker door elkaar heen. Een snelle, maar bewust gekozen maaltijd komt er tussendoor: het snelle slowfood. Biologisch geproduceerde verse ingrediënten op een dik belegd broodje, in plaats van fastfood en de zelf gesmeerde boterham. De pestohalte laat zien hoe slowfood toch snel kan zijn. Neem de tijd om zelf pesto’s te maken met allerlei soorten kruiden uit de vensterbank, moestuin of uit het wild, dan heb je de rest van de week een snelle voedzame maaltijd. In drie verschillende workshops leer je kruiden kweken en verzamelen. Van de verzamelde kruiden maak je zelf een ochtendpesto, middagpesto en avondpesto. De houdbaarheidsdatum van zelfgemaakte pesto is 1 werkweek. De Pestohalte staat in mei op pluk- en pauzeplekken in Utrecht.

 

Henriëtte Waal
Rotsoordbier

SONY DSC

Werktuig: Buitenbrouwerij

In samenwerking met: Thuisbrouwers Rieks en Sander Banus, Siebe Warners, Herman Beeke en  Wil van der Broek van de Amervallei.

Q_Hoe smaakt een Rotsoord-bier? Welke lokale ingrediënten zijn er voor handen? Welke recepten worden door Utrechtse amateursbrouwers gebruikt?

De Buitenbrouwerij is een ‘tool’ die door de ontwerper Henriëtte Waal ontwikkeld is voor het project ‘Eetbaar Landschap’ in Tilburg (2009). ‘Met de Buitenbrouwerij is het mogelijk om op locatie een uniek bier te brouwen. Zo leren amateurbrouwers elkaar en hun omgeving op een bijzondere manier kennen,’ aldus Henriëtte Waal. Ingrediënten uit de wijk vormen de basis voor de receptuur. Lokale amateurbrouwers van de Amervalei brouwde twee keer 50 liter Rotsoordbier. Na het brouwen heeft het bier minimaal 2 maanden nodig om te rijpen. Tijdens de eindmanifestatie in mei 2012 is het Rotsoordbier vanuit de Buitenbar te proeven.

 

Ester van de Wiel
Werklandschap EET

SONY DSC

Q_Kunnen we, in samenwerking met amateurs en professionals op het gebied van voedsel-productie, werktuigen en strategieën ontwikkelen om Rotsoord als culinaire werkplaats op de kaart te zetten?

In Werkoord wordt het werkproces van werklandschap EET getoond. Door middel van schetsen, overwegingen, registraties van de debatten en modellen geven de ontwerpers een introductie op de werktuigen die ze ontwikkeld hebben. Op vrijdag 25 mei proeven we de resultaten van Werklandschap EET.

SONY DSC